دانستنی‌های‌پزشکی تشخیص و درمان دیابت بارداری

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

تشخیص و درمان دیابت بارداری

زنان مبتلا به دیابت بارداری در طول بارداری و در زمان زایمان، بیشتر در معرض بروز عوارض مختلف قرار دارند. همچنین این زنان و حتی به احتمال زیاد فرزندانشان، بیشتر در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع دو در آینده قرار دارند. در این مطلب به بررسی بیشتر علت ایجاد این اختلال و اهمیت تشخیص و درمان آن بپردازیم.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

دیابت بارداری چیست؟

دیابت بارداری نوعی دیابت است که می‌تواند در دوران بارداری در افرادی که پیش‌تر دیابت نداشته‌اند ایجاد شود. این وضعیت معمولاً بعد از زایمان برطرف می‌شود.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

علت ایجاد دیابت بارداری

گلوکز (قند) منبع انرژی سلول‌های بدن است. انسولین هورمونی است که باعث می‌شود گلوکزی که در جریان خون است وارد سلول‌های بدن شود.

در دوران بارداری، جنین و جفت هورمون‌هایی تولید می‌کنند که به مقاوم شدن سلول‌های مادر در برابر انسولین بدن منجر می‌شوند. به همین دلیل بدن بیشتر زنان باردار برای جبران این مسئله و حفظ سطح قند خون در محدوده طبیعی، انسولین بیشتری تولید می‌کنند. اما بدن بعضی از زنان باردار نمی‌تواند به اندازه کافی انسولین بیشتری که مورد نیاز است را تولید کند، در نتیجه سطح قند خون آن‌ها افزایش پیدا می‌کند و به بروز دیابت بارداری منجر می‌شود.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

علائم دیابت بارداری

دیابت بارداری معمولاً هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند و در بیشتر موارد فقط زمانی تشخیص داده می‌شود که سطح قند خون ما در طول غربالگری دیابت بارداری آزمایش می‌شود. بعضی از زنان ممکن است در صورت افزایش شدید سطح قند خون (هایپرگلایسمی) علائم زیر را بروز دهند:​

• تشنگی بیش از حد​
• نیاز به ادرار کردن بیشتر از حد معمول​
• خشکی دهان​
• خستگی​
• تاری دید​
• خارش ناحیه تناسلی​

توجه داشته باشیم بعضی از این علائم در دوران بارداری شایع هستند و لزوماً نشانه ابتلا به دیابت بارداری نیستند. بنابراین درباره مشاهده هر گونه علائم باید با پزشک معالج خود صحبت کنیم.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به دیابت بارداری قرار دارند

احتمال بروز دیابت بارداری در شرایط زیر بیشتر است:​

• سن بالای چهل سال​
• شاخص توده بدنی بالاتر از سی​
• سابقه تولد نوزادی با وزن 5/4 کیلوگرم یا بیشتر​
• سابقه ابتلا به دیابت بارداری​
• سابقه ابتلا به دیابت در یکی از والدین، خواهر و یا برادر خود​
• سابقه جراحی بای‌پس معده یا سایر جراحی‌های کاهش وزن​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

عوارض دیابت بارداری

تشخیص و درمان دیابت بارداری بسیار مهم است، زیرا می‌تواند خطر بروز عوارض ناشی از این وضعیت را کاهش دهد. عوارض دیابت بارداری می‌تواند شامل موارد زیر باشد:​

• تولد نوزاد با وزن بیشتر از 1/4 کیلوگرم، این مساله می‌تواند خطر آسیب به مادر یا نوزاد حین زایمان و همین‌طور احتمال نیاز به سزارین را افزایش دهد. ضمن آن‌که نوزادان مادران مبتلا به دیابت بارداری در طول زندگی خود در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت و چاقی قرار دارند.​
• مرده‌زایی (مرگ نوزاد قبل از تولد)، خوشبختانه با کنترل مناسب قند خون و پایش دقیق مادر و جنین در دوران بارداری، این عارضه امروزه بسیار نادر است.​
• هایپوگلایسمی (کاهش سطح قند خون) نوزاد​
• پره‌اکلامپسی (نوعی از فشارخون بالا که در دوران بارداری پیش می‌آید)​

همچنین زنان مبتلا به دیابت بارداری بعد از پایان دوره بارداری نیز بیشتر در معرض خطر ابتلا به پیش‌دیابت و دیابت نوع دو قرار دارند، بنابراین لازم است این افراد بعد از زایمان و همینطور در سال‌های بعد از نظر ابتلا به دیابت مورد آزمایش قرار بگیرند.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

آزمایش دیابت بارداری

توصیه می‌شود همه زنان باردار از نظر ابتلا به دیابت بارداری آزمایش شوند.

زمان انجام آزمایش دیابت بارداری

آزمایش دیابت بارداری معمولاً یک بار بین هفته‌های بیست‌وچهار تا بیست‌وهشت بارداری انجام می‌شود. البته، در صورت داشتن عوامل خطر دیابت، ممکن است پزشک در اولین مراجعه مربوط به بارداری، انجام این آزمایش را درخواست کند. بعضی از این عوامل خطر عبارتند از:​

• سابقه ابتلا به دیابت بارداری​
• چاقی​
• سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت​
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک​

شیوه انجام آزمایش دیابت بارداری

چند راه برای آزمایش از نظر ابتلا به دیابت بارداری وجود دارد. لازم به یادآوری است که تفسیر نتایج کلیه آزمایش‌ها به عهده پزشک معالج است.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

تست دو مرحله‌ای

در این روش، در روز آزمایش غربالگری، می‌توانیم به‌طور معمول غذا بخوریم و بنوشیم. در زمان آزمایش باید محلولی حاوی پنجاه گرم گلوکز را در عرض چند دقیقه بنوشیم و یک ساعت بعد، سطح قند خون اندازه‌گیری ‌شود. اگر سطح قند خون ما طبیعی باشد، آزمایش دیگری انجام نمی‌شود. اما اگر سطح قند خون در این آزمایش بسیار بالا باشد (۲۰۰ میلی گرم در دسی‌لیتر و یا بیشتر)، احتمال ابتلا به دیابت بارداری بسیار زیاد است.

در شرایطی که سطح قند خون در این آزمایش کمی بیش‌تر از حد طبیعی باشد، پزشک برای تایید تشخیص دیابت بارداری، آزمایش دیگری درخواست می‌کند. این آزمایش تست تحمل گلوکز خوراکی (GTT) نام دارد. در این آزمایش سطح قند خون ابتدا در حالت ناشتا و سپس یک، دو و سه ساعت بعد از نوشیدن محلول حاوی ۱۰۰ گرم گلوکز اندازه‌گیری می‌شود.

معمولاً در صورت بالا بودن دو مورد و یا بیشتر از اعداد قند خون به دست آمده در آزمایش GTT دیابت بارداری تشخیص داده می‌شود. گاهی ممکن است پزشک در صورت بالا بودن یکی از مقادیر آزمایش GTT نیز درمان را توصیه کند، به خصوص اگر علائم دیگر دیابت بارداری (مثل بزرگی جنین یا وجود مایع اضافی در اطراف جنین) وجود داشته باشد.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

تست تک مرحله‌ای

این آزمایش با اندازه‌گیری سطح قند خون ناشتا و سپس یک و دو ساعت پس از نوشیدن محلول حاوی ۷۵ گرم گلوکز انجام می‌شود. در صورت بالا بودن یک یا چند عدد به دست آمده در این آزمایش، دیابت بارداری تشخیص داده می‌شود.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

درمان دیابت بارداری

در صورت تشخیص دیابت بارداری، لازم است تغییراتی در رژیم غذایی خود ایجاد کنیم و یاد بگیریم که سطح قند خون خود را اندازه‌گیری کنیم. همچنین ممکن است پزشک ورزش بیشتر را توصیه کند. در صورتی که تغییر رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی برای دستیابی به سطح قند خون نرمال کافی نباشد، به دریافت دارو یا تزریق انسولین نیاز خواهیم داشت.

هدف اصلی درمان دیابت بارداری کاهش خطر عوارض آن است که پیش‌تر به آن‌ها اشاره شد.​