هر سخن گفتن درباره زیبایی شناسی ادبی، ناگزیر از یک پرسش بنیادی آغاز می شود: زیبایی چیست؟!
پرسش، ساده به نظر می رسد اما در حقیقت یکی از دشوار ترین پرسش های تاریخ اندیشه انسانی است. انسان از هزاران سال پیش درباره زیبایی، اندیشیده، آن را در طبیعت، جست و جو کرده، در هنر آفریده و در شعر و موسیقی و معماری به آن شکل بخشیده است. با این حال، هنوز نمی توان تعریفی واحد و نهایی، ارائه کرد که همه صورت های زیبایی را در بر گیرد.
زیبایی گاهی در یک چهره دیده می شود، گاهی در صدای یک انسان، گاهی در هماهنگی رنگ ها، گاهی در ساختار یک بنا و گاهی در چند واژه کوتاه که می توانند جهانی از احساس و اندیشه را در ذهن مخاطب پدید آورند.
در ادبیات، مسئله پیچیده تر می شود زیرا ماده اصلی هنر ادبی، زبان است و زبان، همزمان ابزار ارتباط، نظام نشانه یی، حامل فرهنگ، وسیله اندیشه و ماده خام آفرینش هنری است. بنابراین، مطالعه زیبایی ادبی، در حقیقت مطالعه چگونگی تبدیل زبان معمولی به تجربه هنری است.
۲. واژه زیبایی
در زبان فارسی، زیبایی از مفهوم زیبایی و نیکویی گرفته شده است و در زبان عربی، مجموعه یی از واژه ها و مفاهیم مانند الجمال، الحسن، البها، الروعه و الزینه، حوزه معنایی گسترده یی پیرامون مفهوم زیبایی ایجاد می کنند. در میان این واژه ها، الجمال، جایگاه ویژه یی دارد. جمال در کاربرد های گوناگون می تواند به زیبایی ظاهری، نیکویی، شکوه، تناسب و کیفیت مطلوب اشاره کند اما در حوزه اندیشه ادبی، مفهوم جمال به تدریج از زیبایی محسوس فراتر رفته و به کیفیت های درونی، معنوی، اخلاقی و هنری هم پیوند خورده است. از این منظر، زیبایی الزاما چیزی نیست که فقط با چشم دیده شود. یک اندیشه می تواند زیبا باشد. همچنین یک رفتار یا یک جمله و حتی یک سکوت، در جای مناسب، می تواند از هزاران واژه، رساتر و زیباتر باشد.
۳. زیبایی شناسی چیست؟
زیبایی شناسی در معنای جدید خود، شاخه یی از فلسفه و نظریه هنر است که به بررسی ماهیت تجربه زیبایی، هنر، ذوق، ادراک هنری و ارزش های زیبایی شناختی می پردازد.
در زبان های اروپایی، اصطلاح Aesthetics ، از واژه یونانی مرتبط با ادراک حسی گرفته شده است. این نکته از دیدگاه نظری، اهمیت فراوانی دارد زیرا نشان می دهد که زیبایی شناسی از ابتدا تنها درباره چیزهای زیبا نبوده بلکه درباره چگونگی ادراک تجربه کردن هم بوده است.
در مطالعه ادبیات، بنابراین باید میان دو پرسش ،تفاوت بگذاریم: چه چیزی زیباست و چرا و چگونه آن را زیبا تجربه می کنیم؟ پرسش نخست می تواند به توصیف یک ویژگی منجر شود اما پرسش دوم، ما را وارد قلمرو زیبایی شناسی می کند.
پرسش، ساده به نظر می رسد اما در حقیقت یکی از دشوار ترین پرسش های تاریخ اندیشه انسانی است. انسان از هزاران سال پیش درباره زیبایی، اندیشیده، آن را در طبیعت، جست و جو کرده، در هنر آفریده و در شعر و موسیقی و معماری به آن شکل بخشیده است. با این حال، هنوز نمی توان تعریفی واحد و نهایی، ارائه کرد که همه صورت های زیبایی را در بر گیرد.
زیبایی گاهی در یک چهره دیده می شود، گاهی در صدای یک انسان، گاهی در هماهنگی رنگ ها، گاهی در ساختار یک بنا و گاهی در چند واژه کوتاه که می توانند جهانی از احساس و اندیشه را در ذهن مخاطب پدید آورند.
در ادبیات، مسئله پیچیده تر می شود زیرا ماده اصلی هنر ادبی، زبان است و زبان، همزمان ابزار ارتباط، نظام نشانه یی، حامل فرهنگ، وسیله اندیشه و ماده خام آفرینش هنری است. بنابراین، مطالعه زیبایی ادبی، در حقیقت مطالعه چگونگی تبدیل زبان معمولی به تجربه هنری است.
۲. واژه زیبایی
در زبان فارسی، زیبایی از مفهوم زیبایی و نیکویی گرفته شده است و در زبان عربی، مجموعه یی از واژه ها و مفاهیم مانند الجمال، الحسن، البها، الروعه و الزینه، حوزه معنایی گسترده یی پیرامون مفهوم زیبایی ایجاد می کنند. در میان این واژه ها، الجمال، جایگاه ویژه یی دارد. جمال در کاربرد های گوناگون می تواند به زیبایی ظاهری، نیکویی، شکوه، تناسب و کیفیت مطلوب اشاره کند اما در حوزه اندیشه ادبی، مفهوم جمال به تدریج از زیبایی محسوس فراتر رفته و به کیفیت های درونی، معنوی، اخلاقی و هنری هم پیوند خورده است. از این منظر، زیبایی الزاما چیزی نیست که فقط با چشم دیده شود. یک اندیشه می تواند زیبا باشد. همچنین یک رفتار یا یک جمله و حتی یک سکوت، در جای مناسب، می تواند از هزاران واژه، رساتر و زیباتر باشد.
۳. زیبایی شناسی چیست؟
زیبایی شناسی در معنای جدید خود، شاخه یی از فلسفه و نظریه هنر است که به بررسی ماهیت تجربه زیبایی، هنر، ذوق، ادراک هنری و ارزش های زیبایی شناختی می پردازد.
در زبان های اروپایی، اصطلاح Aesthetics ، از واژه یونانی مرتبط با ادراک حسی گرفته شده است. این نکته از دیدگاه نظری، اهمیت فراوانی دارد زیرا نشان می دهد که زیبایی شناسی از ابتدا تنها درباره چیزهای زیبا نبوده بلکه درباره چگونگی ادراک تجربه کردن هم بوده است.
در مطالعه ادبیات، بنابراین باید میان دو پرسش ،تفاوت بگذاریم: چه چیزی زیباست و چرا و چگونه آن را زیبا تجربه می کنیم؟ پرسش نخست می تواند به توصیف یک ویژگی منجر شود اما پرسش دوم، ما را وارد قلمرو زیبایی شناسی می کند.