دانستنی‌های‌پزشکی افت قند خون یا هیپوگلیسمی در بیماران مبتلا به دیابت

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

افت قند خون یا هیپوگلیسمی در بیماران مبتلا به دیابت؛ علت، علائم و درمان

هیپوگلایسمی (Hypoglycemia) یا افت قند خون یکی از پیامدهای شایع و قابل پیشگیری درمان دیابت است. در این مطلب به علت‌ها، علائم و راهکارهای پیشگیری از افت قند خون در بیماران مبتلا به دیابت می‌پردازیم.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

هیپوگلیسمی یا افت قند خون چیست؟

هیپوگلیسمی، اصطلاحی پزشکی به‌معنای افت قند (گلوکز) خون است. افراد مبتلا به دیابت نوع یک که برای کنترل قند خون از انسولین استفاده می‌کنند، در معرض خطر بروز هیپوگلیسمی قرار دارند. افراد مبتلا به دیابت نوع دو که از انسولین یا بعضی داروها، مانند سولفونیل‌اوره‌ها استفاده می‌کنند هم ممکن است دچار هیپوگلیسمی شوند؛ هرچند به‌طور کلی این وضعیت در دیابت نوع دو کمتر شایع است.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

طبقه‌بندی سطوح افت قند خون

سطح یک افت قند خون: در این سطح، قند خون به کمتر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) می‌رسد.
سطح دو افت قند خون: در این حالت، قند خون به کمتر از ۵۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) کاهش می‌یابد.
سطح سه افت قند خون: افت قند خون شدید است؛ صرف‌نظر از عدد قند خون، با اختلالات ذهنی یا جسمی همراه است و فرد برای بهبود وضعیت به کمک دیگران نیاز دارد.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

علل افت قند خون در افراد مبتلا به دیابت

افت قند خون می‌تواند در شرایط زیر پیش بیاید:​

• دریافت دوز بیش‌ از حد انسولین​
• مصرف بیش‌ازحد داروهای خوراکی دیابت که موجب ترشح بیشتر انسولین می‌شوند (مثل سولفونیل‌اوره‌ها)​
• نخوردن غذای کافی​
• فعالیت شدید بدون خوردن میان‌وعده یا بدون تنظیم دوز انسولین قبل از فعالیت​
• فاصله خیلی طولانی بین وعده‌های غذایی​
• نوشیدن مقدار زیاد الکل​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

علائمِ افت قند خون در افراد مبتلا به دیابت

علائمِ افت قند خون از فردی به فردِ دیگر متفاوت است و می‌تواند شامل موارد زیر شود:
تعریق
لرز
تپش قلب
احساس گرسنگی
احساس اضطراب
اگر هیپوگلیسمی درمان نشود، علائم می‌توانند شدیدتر و شامل موارد زیر شوند:
مشکل در راه رفتن
ضعف
مشکل در دیدِ واضح
رفتار غیرعادی
گیجی (سردرگمی)
بیهوش شدن یا تشنج
درصورت مشاهده علائم باید با اندازه‌گیری سطح قند خون تایید کنیم که دچار هیپوگلیسمی شده‌ایم.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

تشخیص هیپوگلیسمی

هیپوگلیسمی معمولاً به غلظت گلوکز پلاسما (خون) کمتر از ۷۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر (mg/dL) گفته می‌شود؛ بااین وجود، علائم و نشانه‌ها ممکن است تا زمانی که غلظت گلوکز به کمتر از ۵۵ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر نرسد، بروز پیدا نکنند. طبق منابع معتبر علمی اگر علائم افت قند خون را داشته باشیم، نتیجه اندازه‌گیری قند خون پایین باشد و با دریافت گلوکز علائم به‌سرعت برطرف شوند، می‌توان گفت دچار هیپوگلیسمی شده‌ایم.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

درمان افت قند خون در بیماران مبتلا به دیابت

۱. اگر علائم هیپوگلیسمی داریم، لازم است:
۱۵ تا ۲۰ گرم کربوهیدرات زود جذب مصرف کنیم؛ یعنی خوراکی‌ها یا نوشیدنی‌های قنددار که فاقد پروتئین و چربی باشند و در بدن سریع به گلوکز تبدیل ‌شوند. می‌توانیم از قرص گلوکز، آب‌میوه، نوشابهٔ معمولی (غیررژیمی)، عسل یا آب‌نبات قندی استفاده کنیم.

۲. پانزده دقیقه بعد از درمان، قند خون خود را دوباره اندازه‌گیری کنیم؛ اگر هنوز کمتر از ۷۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است، ۱۵ تا ۲۰ گرم دیگر کربوهیدرات زود جذب مصرف کنیم و پانزده دقیقه بعد مجدداً اندازه‌گیری کنیم. این چرخه را تکرار کنیم تا قند خون به بیش از ۷۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر برسد.

۳. وقتی قند خون به محدوده طبیعی برگشت، برای پیشگیری از هیپوگلیسمی مجدد، یک میان‌وعده یا وعدهٔ غذایی سالم بخوریم تا ذخایر گلیکوژن بدن‌ ما دوباره بازسازی شوند.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

درمان افت شدید قند خون در بیماران مبتلا به دیابت
هیپوگلیسمی زمانی شدید به‌شمار می‌آید که برای بهبود آن به کمک دیگران نیاز داشته باشیم. برای مثال، اگر نتوانیم چیزی بخوریم، ممکن است به تزریق گلوکاگون یا گلوکز وریدی نیاز داشته باشیم.
اگر با انسولین درمان می‌شویم، ممکن است (در صورت صلاح‌دید پزشک) برای شرایط اورژانسی به کیت گلوکاگون نیاز داشته باشیم. در این صورت نزدیکان‌ ما باید بدانند کیت کجاست و در زمان نیاز فوری چگونه از آن استفاده کنند. فراموش نکنیم اگر در حال کمک به فردی بی‌هوش هستیم، به او خوراکی یا نوشیدنی ندهیم. اگر کیت گلوکاگون در دسترس نیست یا روشِ استفاده از آن را نمی‌دانیم، با اورژانس تماس بگیریم.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

درمان علت زمینه‌ای افت قند خون

برای پیشگیری از هیپوگلیسمی‌های عودکننده، لازم است پزشک ما علت افت قند خون را شناسایی و درمان کند. بسته به علت، درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
مشاوره تغذیه: بازبینی عادت‌های غذایی و برنامه‌ریزیِ خورد و خوراک به کمک متخصص تغذیه، می‌تواند نقش مهمی در کاهش هیپوگلیسمی داشته باشد.
داروها: اگر مصرف یک دارو علت هیپوگلیسمی باشد، پزشک معمولاً با صلاح‌دید خود، تغییر، قطع یا تنظیم دوز دارو را پیشنهاد می‌کند.​

 

[اقیــانــــــوساقیــانــــــوس عضو تأیید شده است.]

چگونه خطر افت قند خون را کاهش دهیم؟
​

در صورت ابتلا به دیابت و مصرف انسولین یا سایر داروهای پایین‌آورنده قند خون، می‌توانیم با راهکارهای زیر از بروز هیپوگلیسمی پیشگیری کنیم یا خطر آن را کاهش بدهیم:

• قند خون خود را به‌طور منظم اندازه‌گیری کنیم.​
• از برنامه غذاییِ مناسب پیروی کنیم؛ وعده‌های غذایی را حذف نکنیم و به تعویق نیندازیم.​
• طبق برنامه درمانی پزشک معالج عمل کنیم؛ برای مثال، در صورت نیاز دوز انسولین را تنظیم کنیم.​
• همیشه خوراکی مناسب برای بالا بردن سریع قند خون همراه داشته باشیم؛ مثل نوشیدنی شیرین، آب‌نبات یا شیرینی قندی یا قرص گلوکز.​
• قند خون خود را پیش و پس از فعالیت بدنی شدید بررسی کنیم؛ ممکن است لازم باشد پیش از فعالیت یک میان‌وعده بخوریم.​
• به اعضای خانواده و دوستان آموزش دهیم که در صورت بروز افت قند خون شدید چگونه به ما کمک کنند.​
• از مصرف الکل پرهیز کنیم.​